آیا اهواز از کابوس آبگرفتگی عبور می‌کند؟/ طرح‌هایی که سرانجام نداشت!
به گزارش خبرنگار تابناک از استان خوزستان، با نزدیک شدن به فصل بارندگی، مساله آبگرفتگی بار دیگر به یکی از دغدغه‌های اصلی مدیریت شهری اهواز تبدیل شده است مسئله‌ای که در سال‌های گذشته بارها به یکی از چالش‌های جدی زندگی روزمره شهروندان تبدیل شده و اکنون مدیریت شهری و شرکت آب و فاضلاب تلاش دارند پیش از آغاز بارش‌های پاییزی، بخشی از نقاط پرخطر شهر را مدیریت کنند.
در شرایطی که پیش‌بینی‌های هواشناسی از احتمال بارش‌های فراتر از حد ظبیعی حکایت دارد، شهرداری اهواز از شناسایی ۳۴ نقطه آبگیر و بحرانی در بارندگی بهمن‌ماه سال گذشته خبر داده و اعلام کرده است که عملیات پیشگیرانه در ۲۳ نقطه از این محدوده‌ها در حال انجام است.
اما مساله اصلی تنها تعداد نقاط آبگیر نیست پرسش مهم‌تر این است که آیا اقدامات انجام‌شده می‌تواند تجربه تکرارشونده آبگرفتگی در اهواز را به یک مسئله مدیریت‌شده تبدیل کند؟
طرح‌هایی که سرانجام نداشت!
آبگرفتگی در اهواز موضوع تازه‌ای نیست. مدیریت شهری در سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۰ با اجرای طرح‌های ضربتی یک و دو، نقاط بحرانی و آبگیر شهر را شناسایی کرد. پس از آن نیز در سال ۱۴۰۰، طرح جامع آب‌های سطحی اهواز با برآورد ۶ هزار میلیارد تومان در دستور کار قرار گرفت طرحی که شهر را در قالب هشت زون اولویت‌بندی کرده است.
این روند نشان می‌دهد مساله آب‌های سطحی اهواز سال‌هاست از سطح یک مشکل مقطعی فراتر رفته و به یک موضوع زیرساختی تبدیل شده است.
با این حال، فاصله میان شناخت مساله و حل مساله همچنان محل توجه است. شناسایی نقاط آبگیر، هرچند شرط لازم برای مدیریت بحران است، اما به‌تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده کاهش آبگرفتگی باشد.
کیفیت شبکه دفع آب‌های سطحی، ظرفیت ایستگاه‌های پمپاژ، وضعیت شبکه فاضلاب، تجهیزات مکش و سرعت واکنش دستگاه‌ها در زمان بارندگی، مجموعه عواملی هستند که نتیجه نهایی را تعیین می‌کنند.
۲۳ نقطه در مسیر اقدامات پیشگیرانه
«حجت‌اله دهدشتی» شهردار اهواز، در جلسه علنی شورای شهر اعلام کرده است که پس از آسیب‌شناسی بارندگی بهمن‌ماه سال گذشته، ۳۴ نقطه آبگیر و بحرانی در هشت منطقه شهرداری شناسایی و برای آنها برنامه عملیاتی تدوین شده است.
به گفته وی، اکنون عملیات در ۲۳ نقطه در حال انجام است و اقداماتی از جمله: اورهال پمپ‌ها، آماده‌سازی تجهیزات و لایروبی کانال‌ها در دستور کار قرار دارد.
این اقدامات در نگاه اول بیشتر ماهیت پیشگیرانه و آمادگی عملیاتی دارند؛ یعنی مدیریت شهری تلاش می‌کند پیش از رسیدن بارندگی، ظرفیت موجود برای جمع‌آوری و دفع آب را افزایش دهد. اهمیت این اقدامات زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم در شهری مانند اهواز، فاصله زمانی میان آغاز بارندگی و شکل‌گیری آبگرفتگی می‌تواند بسیار کوتاه باشد.
ورود آب به منازل خط قرمز مدیریت شهری
شهردار اهواز در این نشست تأکید کرده است که جلوگیری از ورود آب به منازل مردم، خط قرمز مدیریت شهری است. برای شهروندی که با بارندگی مواجه می‌شود، تعداد جلسات مدیریت بحران یا تعداد تجهیزات خریداری‌شده، معیار نهایی نیست.
معیار اصلی این است که آیا آب وارد خانه، مغازه، مدرسه یا معبر اصلی محل زندگی او می‌شود یا نه. از همین منظر، وعده کاهش یا حذف آبگرفتگی زمانی معنا پیدا می‌کند که بتوان میزان تحقق آن را در نقاط مشخص و بر اساس داده‌های قابل اندازه‌گیری ارزیابی کرد.
آبفا حلقه دوم زنجیره مدیریت آبگرفتگی
در کنار شهرداری، شرکت آب و فاضلاب نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در مدیریت آبگرفتگی اهواز دارد؛ چراکه بخشی از مسئله به وضعیت شبکه فاضلاب و ایستگاه‌های پمپاژ بازمی‌گردد.
مسئولان این بخش، با اشاره به تفاوت شرایط شبکه فاضلاب این شهر با دیگر شهرهای استان، بر ضرورت تقویت ایستگاه‌های پمپاژ و استفاده از مکنده‌ها در زمان بارندگی تأکید کرده است.
به گفته آنها، تأمین حدود ۲۶۰ پمپ از کارگاه‌های مختلف در دستور کار قرار گرفته که ۷۰ درصد هزینه آن از منابع جاری آبفا اهواز پرداخت می‌شود. بخشی از این تجهیزات نصب شده و قرار است بخش دیگری نیز در دهه نخست مهرماه و هم‌زمان با یک مانور مشترک با شهرداری وارد چرخه عملیاتی شود.
تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که مدیریت آبگرفتگی اهواز تنها با توسعه زیرساخت‌های ثابت امکان‌پذیر نیست و در زمان بارش، تجهیزات سیار و قابلیت واکنش سریع نیز اهمیت زیادی دارند.
مساله‌ای به نام فرسودگی شبکه
در کنار مساله ظرفیت پمپاژ، یک چالش قدیمی‌تر وجود دارد و آن چیزی نیست جز فرسودگی شبکه فاضلاب. مدیرعامل آبفا اهواز از تعدد نقاط ریزشی شبکه و افزایش این نقاط به دلیل فرسودگی خبر داده است. به گفته او، در مناطقی که مشکل جدی وجود دارد، بخشی از اقدامات اصلاحی از محل منابع داخلی انجام می‌شود.
این موضوع نشان می‌دهد مدیریت آبگرفتگی در اهواز را نمی‌توان صرفاً به افزایش تعداد پمپ‌ها یا مکنده‌ها محدود کرد. تجهیزات اضطراری می‌توانند در زمان بحران نقش مؤثری داشته باشند، اما در بلندمدت، پایداری شبکه انتقال و دفع آب و اصلاح زیرساخت‌های فرسوده تعیین‌کننده خواهد بود.
تجربه ۵۴ میلی‌متر بارش یک آزمون برای آمادگی امسال
در این راستا و با اشاره به بارندگی ۵۴ میلی‌متری سال گذشته اعلام شد که به‌دلیل تقویت ایستگاه‌ها، آب پس از چند ساعت دفع شد. این تجربه می‌تواند یک نقطه سنجش برای برنامه امسال باشد. اگر هدف مدیریت شهری و آبفا کاهش نقاط آبگرفتگی تا نزدیک صفر است، مقایسه عملکرد امسال با بارندگی‌های سال گذشته می‌تواند تصویری واقعی‌تر از میزان موفقیت اقدامات ارائه کند.
به بیان دیگر، آنچه اکنون اهمیت دارد، صرفاً اعلام آمادگی نیست؛ بلکه میزان کاهش زمان ماندگاری آب، تعداد نقاط دچار آبگرفتگی، عمق آب، تعداد منازل آسیب‌دیده و سرعت تخلیه آب است.
اهواز در انتظار آزمون باران
آنچه از مجموعه اظهارات مسئولان شهری و آبفا می‌توان دریافت، این است که امسال مجموعه‌ای از اقدامات پیشگیرانه، تجهیزاتی و عملیاتی برای مواجهه با بارندگی در حال انجام است از شناسایی نقاط بحرانی و لایروبی کانال‌ها گرفته تا تعمیر پمپ‌ها، تأمین تجهیزات جدید و تقویت ایستگاه‌های پمپاژ.
اکنون باید منتظر ماند و دید این وعده تا چه اندازه در میدان عمل محقق خواهد شد.